Home Goed om te weten

Nederlands

De meeste mensen verbinden spontaan de naam van een taal aan die van een land. Engels hoort bij Engeland, Duits bij Duitsland, Frans bij Frankrijk. Dit veroorzaakt vaak misverstanden, want talen en staten komen lang niet altijd met elkaar overeen. In Frankrijk bijvoorbeeld wordt niet uitsluitend Frans gesproken en Frans is niet alleen de taal van Frankrijk. Soms is er helemaal geen koppeling tussen taal en staat: er bestaat geen Zwitsers en geen Belgisch.

Lees meer...
 

Diets / Duits

Een catalogus van de abdij van St.-Riquier aan de Somme (831) vermeldt een Passio Domini theodisco et latino, een passieverhaal in het Diets en het Latijn. En in de eerste regels van het meesterlijke Middelnederlandse dierenepos Van den Vos Reynaerde zegt de schrijver dat de avonturen van Reynaert in het Diets onvoltooid zijn gebleven en dat hij ze daarom wil navertellen zoals ze in de Waalse boeken te vinden zijn:

Lees meer...
 

Vlaams

Middeleeuwse auteurs schrijven allen in hun eigen dialect, of ze nu uit Antwerpen, Den Bosch, Nijmegen, Maastricht of Amsterdam komen. Maar als ze op een ruimere lezerskring mikken, proberen ze wel die woorden, wendingen en vormen te gebruiken, waarvan ze weten, hopen of vermoeden dat ze in hun verstaanbaarheid verder reiken dan de eigen streek. De taal van de centra en van de bevolkingsklassen die op politiek, economisch en cultureel gebied de toon aangeven, staat daarvoor model.

Lees meer...
 

Nederduits - Nederlands

De Habsburger Karel V, de heer van de Nederlanden van 1516 tot 1555, maakt de Zeventien Nederlandse Provincies één. Deze Bourgondische Kreits omvat de Beneluxlanden, maar zonder Luik en met een groot deel van Noord-Frankrijk, met name Artesië en een stuk van Henegouwen rond Kamerijk. Keizer Karel verklaart de Kreits tot een onlosmakelijk geheel met hetzelfde opvolgingsrecht in alle gewesten, en verenigt op die manier ongeveer alle Nederlandstalige streken plus enkele Franstalige. Ze zijn nog wel met het Duits-Habsburgse Rijk verbonden, maar niet meer aan de wetten en de rechtspraak ervan onderworpen.

Lees meer...
 

Van Zuid naar Noord

De sociale en kerkelijke troebelen in de zestiende eeuw nebben ingrijpende gevolgen voor de Nederlanden en hun taal Het begint in Frans-Vlaanderen, en wel in de streek van Steenvoorde, waar door de opkomende textielindustrie een arbeidersproletariaat ontstaat. Onder de verpauperde bevolking barst in 1566 de beeldenstorm los die zich als een brand over de hele Nederlanden uitbreidt. Als Koning Filips II van het oproer en de heiligschennis hoort, zendt hij Alva naar de Nederlanden om de smaad te wreken die Spanje en de roomse Kerk is aangedaan. Alva onderdrukt de protestanten meedogenloos en richt een Raad van Beroerten op, die talrijke vonnissen uitspreekt. In 1568 laat hij op de Grote Markt van Brussel onder meer Lamoraal, graaf van Egmond, en Filips van Montmorency, graaf van Hoorne, onthoofden.

Lees meer...
 

Hollands

En de spreektaal? Terwijl de meeste Hollanders hun dialect blijven gebruiken, passen de vooraanstaanden onder hen en de Vlamingen en Brabanders hun spraak aan elkaar aan. Het resultaat daarvan is een omgangstaal die overwegend Hollands is, maar met zuidelijke elementen is doorspekt. (De tweeklanken ui en ij bijvoorbeeld zouden uit het Zuiden komen.) Deze omgangstaal wordt later door de „gecultiveerden" in de rest van de Republiek der Verenigde Nederlanden overgenomen. Ter aanduiding van het Nederlands komt nu ook de term Hollands in gebruik.

Lees meer...
 

Het Zuiden na de scheiding

De Nederlandse letteren in het Zuiden leiden na de scheiding een kwijnend bestaan in boertig, traditioneel-godsdienstig of pseudo-historisch theater van Franse herkomst. De belangrijke rol van de rederijkers mogen we echter niet onderschatten, want zij hebben de volkstaal bewaard en versterkten het bewustzijn te behoren tot de culturele gemeenschap van de Nederlanden. Van
deze dubbele erfenis zal de Vlaamse Beweging in de negentiende eeuw veel profijt hebben. De bekendste Zuid-Nederlandse schrijver uit de zeventiende eeuw is Michiel de Swaen, een Duinkerkenaar. Duinkerke ligt in Frans-Vlaanderen, dat in 1713 bij de Vrede van Utrecht definitief door Frankrijk wordt geannexeerd.

Lees meer...
 

Nederlands, de taal van het Koninkrijk der Nederlanden

Na de nederlaag van Napoleon en de aftocht van de Fransen beslist het Congres van Wenen (1814-1815) dat Noord en Zuid tot het Koninkrijk der Nederlanden worden samengevoegd. Het Nederlands, de taal van drie kwart van de bevolking, zal de landstaal worden en de administratieve taal van het hele rijk. Koning Willem I verwacht dat het algemene gebruik van het Nederlands de eenheid van zijn rijk zal bevorderen.

Lees meer...
 

de Vlaamse beweging

De Belgische Revolutie van 1830 heeft de anti-Nederlandse gevoelens sterk aangewakkerd. België wordt een Franstalige staat. Naar de wens van enkele revolutionairen gebeurt dat in afwachting dat het land met het „grote vaderland", Frankrijk, verenigd wordt. Wel weten de wettenmakers dat de meeste Vlamingen het Frans niet of nauwelijks beheersen. Alexandre Gendebien, lid van het Voorlopig Bewind en van het Nationaal Congres, verklaart in dat verband, uiteraard in het Frans: „De regering heeft zich met dit moeilijke probleem beziggehouden. Er moet een vertaling (van de officiële stukken) komen in alle Vlaamse dialecten. Zeker, en er zijn er veel. Ik heb er geen verstand van, maar deskundigen hebben me daarover ingelicht. Het Voorlopig Bewind laat die taak aan de plaatselijke besturen over."

Lees meer...