Home Warto wiedzieć

Niderlandzki

Większość ludzi bezwiednie łączy nazwę języka z nazwą kraju. Angielski kojarzy się z Anglią, francuski z Francją, a portugalski z Portugalią. Często zachodzą jednak nieporozumienia, ponieważ nie zawsze nazwy języków pokrywają się z nazwami państw. We Francji używa się nie tylko francuskiego, tak jak i francuski nie jest Wyłącznie językiem Francji, lecz także - przykładowo - Walonii, południowej części Belgii. Po portugalsku natomiast mówi się też w Brazylii. Niekiedy w ogóle nie ma związku między nazwą państwa i używanym w nim językiem: nie istnieje szwajcarski czy belgijski.

Więcej…
 

Diets

W epoce średniowiecza, przed rokiem 1500, dialekty germańskie, zarówno te na kontynencie jak i te w Anglii, nazywano "theodiscus", czyli "ludowy" - dla odróżnienia od literackiego języka łacińskiego i powstałych z niego walońskich tj. romańskich dialektów i języków jak francuski. Od słowa "theodiscus" ukuto termin "diets" lub "duits", a także angielskie słówko "dutch". W pierwszych wersach średnioniderlandzkiego arcydzieła, eposu zwierzęcego Van den Vos Reynaerde, autor oznajmia, że przygody Lisa Przechery (Reinarta) wciąż jeszcze nie zostały w języku diets opowiedziane w całości i dlatego opowie je teraz podług ksiąg walońskich.

Więcej…
 

Flamandzki

Właściwości językowe danego dialektu nie decydują o tym, czy stanie się on podstawą języka standardowego. Osiągnięcie rangi języka standardowego przez jakiś dialekt jest częstokroć skutkiem tego, iż posługują się nim akurat ci, którzy przewodzą politycznie lub posiadają władzę gospodarczą lub też ci, którzy nadają ton w dziedzinie kultury.

 

Więcej…
 

Nederduits - Nederlands

W pierwszej połowie XVI w. cesarz Karol V zjednoczył siedemnaście prowincji niderlandzkich. Obszar ten obejmował obecne tereny Belgii (bez biskupstwa Leodium, fr. Liege, ndl. Luik), Holandii, Wielkiego Księstwa Luksemburga i znaczą część północnej Francji. Karol V ogłosił, że ów związek państwowy stanowi nierozerwalną całość, a we wszystkich dzielnicach ma obowiązywać ta sama sukcesja. W ten sposób połączono niemal wszystkie obszary niderlandzkojęzyczne oraz kilka francuskich. Były one jeszcze złączone z Rzeszą niemiecko-habsburską, ale nie podlegały już jej prawom.

 

Więcej…
 

Z Południa na Północ

Ale jedność Północy i Południa była krótkotrwała. Niepokoje społeczne i spory religijne szesnastego wieku miały decydujący wpływ na Niderlandy i ich język. Niezadowolenie ze stosunków w łonie Kościoła Rzymsko-Katolickiego sprawiło, iż wielu mieszkańców Południa przeszło na protestantyzm ; szczególnie licznych zwolenników zyskał Kalwin. Protestanci byli prześladowani za panowania Karola V, lecz jeszcze bardziej represjonowano ich po roku 1555 za rządów jego następcy, Filipa II. Niezadowolenie wybuchło we francuskiej Flandrii, gdzie wskutek rozwoju przemysłu tekstylnego zaczął powstawać proletariat. Od 1566 r. wśród tej zubożałej ludności rozwinął się ruch obrazoburców i niczym pożar rozprzestrzenił po całych Niderlandach. Nierzadko za namową kalwińskich kaznodziejów niszczono wystrój wielu kościołów: obrazy, rzeźby i kosztowne księgi.

 

Więcej…
 

Holenderski

A język mówiony? Podczas gdy ogół Holendrów nadal używał swojego dialektu, najznaczniejsi mieszkańcy Holandii oraz napływający Flamandowie i Brabantczycy nawzajem dopasowywali swoją mowę. W rezultacie powstał język potoczny, który zasadniczo bazował na dialekcie holandzkim, lecz zawierał także elementy flamandzkie i brabanckie. Tę mowę potoczną warstwy najwyższe rozpowszechniły z czasem w innych prowincjach Republiki Zjednoczonych Niderlandów. W ten oto sposób dla oznaczenia języka niderlandzkiego {Nederlands) pojawił się też termin język holenderski (Hollands).

Więcej…
 

Południe po podziale - XVII i XVIII wiek

Republika Zjednoczonych Niderlandów nie obejmowała całego obszaru Niderlandów. Południowe prowincje prze­chodziły z rąk hiszpańskich (1598-1792) do rąk austriackich (1713-1792), a następnie francuskich. Pod rządami Hiszpanii, Austrii i Francji językiem oficjalnym był francuski, także tam, gdzie mówiło się po niderlandzku. Wskutek obcego panowa­nia warstwy wyższe stopniowo sfrancuziały, podczas gdy klasy niższe nadal używały dialektu. Nie było punktów stycz­nych z rozwijającym się na północy językiem standardowym. W XVII i XVIII stuleciu na południu nie odnotowuje się właś­ciwie ważniejszych pisarzy. Wyjątek stanowi Michiel de Swaen z Dunkierki we francuskiej Flandrii.

Więcej…
 

Niderlandzki językiem Królestwa Niderlandów (1815-1830)

Po porażce Napoleona i upadku Cesarstwa Francuskiego, obejmującego prawie całą Europę, Kongres Wiedeński (1814-1815) postanowił połączyć Północ i Południe w ramach jednego Królestwa Niderlandów. Syn ostatniego księcia orańskiego został królem jako Willem I. Niderlandzki natomiast, język 3/4 ludności, podniesiono do rangi języka administracji całego państwa. Król Willem I spodziewał się, że powszechne użycie niderlandzkiego przyśpieszy faktyczne zjednoczenie państwa.

Więcej…
 

Ruch Flamandzki w Belgii

Rewolucja Belgijska 1830 roku znacznie ożywiła anty niderlandzkie nastroje. Belgia stała się państwem francuskojęzycznym. Językiem oficjalnym, na przykład w sądownictwie, był francuski, chociaż lwia część Flamandów, stanowiących ponadto większość społeczeństwa, w ogóle nie znała tego języka lub mówiła nim słabo. Romantyzm początku XIX w. znalazł swój wyraz nie tylko w rewolucjach, we Flandrii rozbudzono także podziw dla własnej wspaniałej przeszłości i dla języka ojczystego, którego istnienie w sfrankofonizowanym państwie belgijskim było zagrożone.

Więcej…